Τρίτη, 12 Ιουλίου 2016

ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ

 

 

Για παιδιά 1,5 - 2,5 ετών

Σε αυτή την ηλικία τα παιδιά αρχίζουν να αναπτύσσουν πολλές ικανότητες και να ανακαλύπτουν τον περιβάλλον τους. 


Γνωρίζουν πως να πιάσουν αντικείμενα, να τα ρίξουν στο πάτωμα, να ανοίγουν πόρτες, αλλά και ενδεχομένως έχουν μάθει όταν θυμώνουν ή δεν γίνεται το δικό τους, να μιλούν με θυμωμένο τόνο - να ουρλιάζουν, ή ακόμα και να χτυπούν.

Πως είναι ιδανικό να αντιδράσει ένας γονέας σε αυτό το νέο ρεπερτόριο της συμπεριφοράς του παιδιού του;

Η συμπεριφορά αυτή, είναι εντελώς αναμενόμενη - λόγω του ότι η πληθώρα των νεοαπεκτηθέντων ικανοτήτων - όπως η ομιλία, η συνειδητοποίηση της δύναμης της φωνής του, η ολοένα αυξανόμενη του σωματική δύναμη, είναι ένα πακέτο παντοδύναμων εργαλείων, τα οποία μόλις έχει αρχίσει να καταλαβαίνει πώς μπορεί να τα χρησιμοποιήσει.

Σε αυτή λοιπόν την γνωριμία με τις νέες του ικανότητες, το πιο λογικό είναι να τις χρησιμοποιεί αρχικά κάποιες φορές με "λάθος" τρόπο.


Η διαφορά όμως μεταξύ λάθους και σωστού, είναι κάτι που ο γονιός ήδη γνωρίζει, όμως ένα παιδί όχι.

Δεν γνωρίζει δηλαδή από πριν ότι δεν είναι ευγενικό να ουρλιάζει, ή ότι μπορεί να αρρωστήσει όταν θέλει να βγάλει το μπουφάν/τα παπούτσια του σε εξωτερικό χώρο το καταχείμωνο, ή ότι είναι επικίνδυνο να σπρώχνει, να χτυπάει, να παίρνει πράγματα και να τα ρίχνει κάτω σπάζοντάς τα, να ανοίγει το φούρνο, το ντουλάπι με τα καθαριστικά, να κλείνει την πόρτα με πολύ δύναμη.

Κάποιες από αυτές τις πράξεις, προφανώς μπορεί να έχουν επικίνδυνα αποτελέσματα για το παιδί, για αυτό το λόγο είναι απαραίτητο να διαχωριστούν από τις υπόλοιπες.


Επίσης κάποιες από αυτές τις πράξεις, μπορεί να έχουν κλιμακώσεις όπου πέρα από κάποιο σημείο μπορεί να είναι πολύ ενοχλητικές, ενώ σε χαμηλή "έκταση" να είναι αποδεκτές.

Άρα μπορούν να χωριστούν όλες αυτές οι "αταξίες" σε πιο επικίνδυνες (για το ίδιο το παιδί ή άλλο παιδί): σπρώξιμο άλλου παιδιού, δάγκωμα, κλείσιμο πόρτας με πολύ δύναμη και σε κλιμακωτές (ανάλογα την ένταση/μέγεθος από ήπιες ή πολύ ενοχλητικές): ουρλιαχτά, καταστροφή αντικειμένων, αθώα ψεματάκια, ανυπακοή.

Ανάλογα με την κατηγορία στην οποία κατατάσσεται μία "αταξία" και την έκτασή της, είναι απαραίτητο να είναι ανάλογη και η αντίδραση του γονέα.

Πως μπορεί να βοηθήσει ο γονέας το παιδί του να καταλάβει τί είναι επιθυμητό και τί όχι;

Για τις ήπιου τύπου "αταξίες", όπως π.χ. ελαφρύ σπρώξιμο άλλου παιδιού σε αυτές τις ηλικίες η πιο αποτελεσματική αντίδραση είναι η άμεση καθοδήγηση στην επιθυμητή λύση χωρίς καν αναφορά στην ανεπιθύμητη.


Ήδη το άλλο παιδάκι/αδερφάκι έχει εκφράσει δυσφορία - κάτι που ένα παιδί καταλαβαίνει άμεσα. 

Αυτό που δεν του είναι κατανοητό είναι το γιατί αυτό το παιδί αντέδρασε κλαίγοντας - μιας και ο σκοπός ήταν η διασκέδαση. 

Άρα το καλύτερο που έχει να κάνει ο γονέας είναι να δείξει στο παιδί του πως θα περάσει καλά και αυτό και το άλλο παιδάκι - το αδερφάκι του:
* Ο γονέας γονατίζει στο ύψος του παιδιού και του μιλά με απαλή φωνή, "χάιδεψέ το απαλά, εδώ (στον ώμο) αυτό ίσως του/της αρέσει!" 

* Αν είναι ουρλιαχτό - "πάμε να φωνάξουμε στο μπαλκόνι" (εάν είναι ώρα κοινής ησυχίας) ή εάν όχι "να φωνάξουμε ψιθυριστά". 

* Αν του αρέσει να ανοίγει ντουλάπια, μπορεί ο γονέας να πάρει κάποια κουτιά (παπουτσιών πχ) ή βαζάκια με βιδωτό καπάκι, ή μια παλιά βαλίτσα (που να μην κλειδώνει/να έχει βγαλμένες τις κλειδαριές ή τα λουριά) να τα προσθέσει στα παιχνίδια του τοποθετώντας μέσα σε αυτά διάφορα περίεργα αντικείμενα (πιο μικρά κουτάκια ή μικρά μπουκάλια πλαστικά, με κηρομπογιές μέσα ή αυτοκόλλητα) και να το καθοδηγήσει σε αυτά. 
 
* Επίσης πάει το παιδί στο δωμάτιό του και να ανοίξουν εκείνες τις πόρτες και συρτάρια μαζί. ("πάμε να ανοίξουμε τα δικά σου ντουλάπια/κουτιά/συρτάρια")

Σε αυτή την ηλικία είναι σημαντικό εάν πρόκειται για ήπιου τύπου "αταξία" να μην υπάρχει άλλο αρνητικό αντίκτυπο ή τιμωρία.

Όταν επιβάλλεται τιμωρία σε ένα παιδί εώς και 2,5 ετών, θεωρεί την οποιαδήποτε περαιτέρω ενασχόληση με την ανεπιθύμητη συμπεριφορά, σαν ευχάριστου είδους προσοχή - και θα επιδιώξει αυτή την συμπεριφορά ξανά.

Επικίνδυνες αταξίες

Εάν ένα παιδάκι κάνει κάτι επικίνδυνο όπως σκαρφάλωμα σε ντουλάπες, δάγκωμα, δυνατό εσκεμμένο σπρώξιμο εν ψυχρώ, κάνει προσπάθειες να πηδάει από ψηλά ή πέφτει επίτηδες, ή χτυπάει τον εαυτό του σε φάση ξεσπάσματος θυμού τότε είναι απαραίτητο ο γονέας:

* να έχει σοβαρό ύφος (αλλά όχι αυστηρό ή με έκφραση πανικού)

* να πει την σύντομη φράση "προσέχουμε τους άλλους" ή "προσέχουμε τον εαυτό μας/το σώμα μας"

* αμέσως με ευχάριστο τόνο φωνής να προχωρήσει στην καθοδήγηση όπως αυτή αναφέρεται πιο πάνω

Οποιεσδήποτε φράσεις περιέχουν το "μή" "όχι" "δεν", δεν χρησιμεύουν σε ένα παιδί κάτω των 2,5 ετών (αλλά και μεγαλύτερης ηλικίας πχ 3,5 ετών) και το προδιαθέτουν αρνητικά έτσι ώστε να μην θέλει να ακούσει την καθοδήγηση.

Τίποτα δεν μαθαίνεται με την πρώτη - για αυτό το λόγο, αυτή η διαδικασία, είναι απαραίτητο να συμβαίνει κάθε φορά. 


Δεν θεωρείται δηλαδή αυτονόητο ότι ένα παιδάκι σε αυτή την ηλικία (αλλά και μεγαλύτερη) θα μάθει κάτι απλώς με μία παρέμβαση του γονέα.

Σε περίπτωση άμεσης επανάληψης επικίνδυνης πράξης, ή επαναλαμβανόμενης κατά τη διάρκεια της ημέρας, είναι απαραίτητο να δοθεί προσοχή με την θετική έννοια στο παιδί, μέσω παιχνιδιού. 


Ο λόγος που παρουσιάζεται μια τέτοια συμπεριφορά και επαναλαμβάνεται μπορεί να είναι ζήλια ή η μεγάλη ανάγκη προσοχής και για αυτό το λόγο είναι απαραίτητο να γίνει προσπάθεια να αισθανθεί το παιδί αυτό εξίσου σημαντικό με κάποιο άλλο ή ότι παίρνει την προσοχή αυτή ανεξαρτήτως της πράξεώς του.

Τι μπορεί να μην έχει καλό αποτέλεσμα;

Όταν ο γονέας δεν γνωρίζει πως να αντιμετωπίσει την "λανθασμένη" αυτή χρήση των νέων ικανοτήτων του παιδιού του και οι αντιδράσεις του:

* δεν είναι σταθερές, ή

* είναι ίδιες ανεξαρτήτως της συμπεριφοράς του παιδιού του (πχ το αντιμετωπίζει πάντα με τον ίδιο γλυκό τόνο στην φωνή ακόμα και σε επικίνδυνη συμπεριφορά) ή

* δεν υπάρχει καμία καθοδήγηση προς την επιθυμητή συμπεριφορά.

Εκείνο δεν θα μπορέσει να καταλάβει ποιά συμπεριφορά είναι επιθυμητή (και το οδηγεί σε κάτι ευχάριστο) και ποιά συμπεριφορά δεν είναι αποδεκτή (και είναι πιθανώς και επικίνδυνη). 


Οι αταξίες θα επαναλαμβάνονται, θα έχουν εμπεδωθεί από το παιδί και θα πραγματοποιούνται και τα επόμενα χρόνια ενδεχομένως και σε μεγαλύτερο βαθμό - ο αποχωρισμός από τέτοιες συμπεριφορές θα είναι πολύ πιο δύσκολος τότε.

Επίσης όταν ο γονέας χρησιμοποιεί την φωνή του ή ακόμα και την απειλή βίας (ακόμα και αν αυτή δεν πραγματοποιείται ποτέ) - δηλαδή τον φόβο - για να προσπαθήσει να δείξει στο παιδί του τι δεν είναι αποδεκτό, του δείχνει μεν τι είναι/δεν είναι επιθυμητό, αλλά παράλληλα μαθαίνει στο παιδί του το συναίσθημα του φόβου.


Έτσι το παιδί θα μάθει ότι πάντα κάποιες συμπεριφορές του εάν αποβούν λανθασμένες, ίσως έχουν αποτέλεσμα το να φοβηθεί. 

Θα επιλέγει στο μέλλον λύσεις οι οποίες είναι ασφαλής - αλλά και θα χρησιμοποιεί τα ψέματα για να αποφύγει το συναίσθημα του φόβου, όταν αισθάνεται ότι έκανε κάτι μη αποδεκτό.

Γιατί ένα παιδί επαναλαμβάνει συνειδητά "αταξίες" ενώ γνωρίζει ότι δεν είναι επιθυμητές;

Είναι σημαντικό, γονείς και παιδαγωγοί να ενημερώνονται για το ότι σε αυτές τις ηλικίες, η επιλογή μιας μη επιθυμητής πράξης, έχει στόχο - αρκετά συχνά - την είσπραξη άμεσης προσοχής και εγγύτητας από τους γονείς ή και παιδαγωγούς. 


Πολλές φορές η άγνοια αυτής της πραγματικότητας, οδηγεί τους γονείς σε τιμωρητική συμπεριφορά - με αποτέλεσμα την έναρξη ενός φαύλου κύκλου και εκρηκτική κλιμάκωση των συναισθημάτων.





Για παιδιά ηλικίας 2,5 - 3,5 ετών

Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, συχνά συμβαίνει να εκφράζουν το θυμό τους με μη αποδεκτό τρόπο, χτυπώντας, σπρώχνοντας, ή και δαγκώνοντας κάποιο άλλο παιδί ή ακόμα και τους γονείς τους. 

Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει μια παρέμβαση από τους γονείς ή υπεύθυνους που είναι εκείνη τη στιγμή παρόντες, έτσι ώστε το παιδί να καταλάβει ότι η συμπεριφορά του ήταν ανεπιθύμητη.

Σε μια διένεξη ανάμεσα σε δυο παιδιά, το πρώτο βήμα είναι πάντα η τοποθέτηση των χεριών ενδιάμεσα στο παιδί και το "θύμα", ταυτόχρονα με την παρότρυνση να σταματήσει: "σταμάτα/στόπ" και με την απλή φράση: "Aυτό πόνεσε τον /την τάδε"

Θα είναι καλό μέσα από τις λέξεις αυτές να εκφραστεί το συναίσθημα που προκλήθηκε από την πράξη αυτή (πόνος, στεναχώρια) στον τόνο της φωνής, όπως και επίσης να στραφεί περισσότερο η προσοχή επάνω στο "θύμα", το παιδί/τον ενήλικα τον οποίο πόνεσε. 


Ακριβώς μετά, είναι απαραίτητο να δοθεί ένα παράδειγμα στο παιδί που αδικήθηκε όσον αφορά το τι μπορεί να πει στο άλλο παιδί:

Μπορεί να πεί "στόπ", "σταμάτα τώρα!" "ΔΕΝ μου άρεσε" με έντονο τόνο στη φωνή του αν του ξανασυμβεί κάτι τέτοιο, και (για παιδιά απο 3 ετών) μπορεί ακόμα και να χρειαστεί να φωνάξει ή να σπρώξει μακριά του το επιθετικό παιδί που ενδεχομένως δεν ανταποκρίνεται.

Το παιδί που θύμωσε και χτύπησε το άλλο παιδάκι, θα είναι καλό να γνωρίζει εναλλακτικούς τρόπους έκφρασης του θυμού κ των συναισθημάτων του οπότε ο ενήλικας μπορεί να του πει με ευγενικό τόνο στην φωνή του τα εξής:

"Αν θύμωσες μπορείς να φωνάξεις δυνατά, ή να πεις στο παιδάκι ότι αυτό που έκανε -που σου πήρε το αγαπημένο σου παιχνίδι π.χ. - σε θύμωσε πάρα πολύ! 


Πες του να μην το ξανακάνει" ή 

"Πες του να σου δώσει πίσω το παιχνίδι που σου πήρε".

Θα είναι καλό να αποφύγετε και κάποια άλλη παρατήρηση στο παιδί αυτό, όπως "μη! τι έκανες, δεν το κάνουμε αυτό" μιας και θα δώσετε προσοχή στο παιδί για αυτή του την πράξη κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε ενίσχυση αυτής της συμπεριφοράς.

Είναι πολύ σημαντικό να ενθαρρύνετε το παιδί σας να επεμβαίνει το ίδιο και να εκφράζεται αντί να το κάνετε εσείς για αυτό. 


Με αυτό το τρόπο του δίνετε τα εργαλεία που θα χρειαστεί για να επιλύει μόνο του τα προβλήματα που προκύπτουν - την αίσθηση δηλαδή ότι είναι ικανό να καταφέρει αυτό, ακόμα και μόνο του. 

Για να το επιτύχετε αυτό μην ξεχνάτε πάντα να δίνετε ένα παράδειγμα (όπως αυτά που αναφέρονται πιο πάνω) στο παιδί σας, καθοδηγώντας το - πείτε δηλαδή την πρώτη φράση εσείς τις πρώτες φορές και ζητήστε του να πει αυτό που λέτε εσείς, συγχρόνως. 

Μην το πιέσετε να πει κάτι, απλώς "εκπροσωπήστε" το σε τέτοιες διενέξεις μιλώντας σαν να μιλάει εκείνο ειδικά εάν είναι κάτω των 3 ετών. 

Εξηγήστε του/της ότι μερικές φορές κάποια παιδιά δεν καταλαβαίνουν ότι πονούν κάποιον και έτσι είναι σημαντικό να τους το κάνουμε ξεκάθαρο όταν κάτι δεν μας αρέσει - για να μην το ξανακάνουν.

Επίσης συχνό φαινόμενο αποτελεί το να χτυπάει ένα παιδί, ένα μόνο συγκεκριμένο "φίλο" του συνέχεια.

Αυτό μπορεί να συμβεί επειδή :

* θέλει να του τραβήξει την προσοχή, ή

* να παίξει μαζί του, και
 

* να έρθει πιο κοντά σε αυτό, ή

* μπορεί να το ζηλεύει

Πολύ σημαντικό είναι να να δοθεί το έναυσμα στο παιδί που είναι επιθετικό να έρθει πιο κοντά στο άλλο, με αποδεκτούς τρόπους: 


* δίνοντας τους ένα ή δύο παιχνίδια να παίξουν μαζί, 

* ενθαρρύνοντας τα να τα μοιραστούν ή και να τα ανταλλάξουν, φυσικά πάντα παρεμβαίνοντας σε περίπτωση που αυτό χρειαστεί, επιδεικνύοντας έτσι τις εναλλακτικές επιθυμητές συμπεριφορές.

Τιμωρίες όπως το να φύγει ο γονέας επιτόπου με το παιδί του από τον τόπο που έγινε η διένεξη, ή κάποιας ελαφριάς μορφής σωματική τιμωρία θεωρούνται μη παραγωγικές για τον λόγο του ότι το παιδί δεν θα έχει την ευκαιρία να κερδίσει κάτι από μια τέτοια διένεξη και να νιώσει ενσυναίσθηση για τα συναισθήματα του παιδιού που πόνεσε, αλλά και να προσεγγίσει το παιδάκι αυτό με διαφορετικό τρόπο (με καθοδήγηση) έτσι ώστε να βιώσει ότι έτσι μπορεί να παίξει και να περάσει καλύτερα από ότι με το να χτυπήσει.

Η καλλιέργεια της δεξιότητας του αυτοελέγχου (από 5 ετών) σε συνδυασμό με την συστηματική θετική επιβράβευση του παιδιού από τους γονείς και το σχολείο, είναι πολύ σημαντική σε αυτό το στάδιο και συχνά φέρνει θεαματικά αποτελέσματα στην συμπεριφορά των παιδιών.

Όταν παιδιά ηλικίας 2,5 - 3,5 ετών επαναλαμβάνουν επικίνδυνες συμπεριφορές όπως δάγκωμα ή πολύ δυνατό, αποδεδειγμένα εξεπίτηδες χτύπημα, άλλου παιδιού με αντικείμενο ή με τα χέρια και από τους γονείς έχει ήδη γίνει προσπάθεια διόρθωσης αυτής της συμπεριφοράς μέσω θετικής ενίσχυσης και επιβράβευσης της επιθυμητής συμπεριφοράς, για μεγαλύτερο διάστημα, χωρίς επιτυχία, τότε μπορεί να εφαρμοστεί η μέθοδος Time out.


Πηγή άρθρου
www.parents.gr
κα Παπαδήμα Ειρήνη - Νηπιαγωγός , Βρεφονηπιοκόμος
 
Φωτογραφίες από το internet

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου